Aklınızda Bulunsun

Kar Koşullarında Bitkileriniz

Sukkulent ve Kaktüslerimiz için en çok kaygılandığımız zamanlar kuşkusuz havaların soğuduğu ve özellikle yoğun kar yağışlarının hakim olduğu günlerdir. 

Böylesi dönemlerde, soğuk havalar için aldığımız önlemleri artırmakta fayda vardır. Bitkilerimizi barındırdığımız kapalı balkon, sera gibi mekanlarda özellikle geceleri sabaha dek yakacağımız küçük bir ısıtıcı  ortamın ısısını bir kaç derece yükseltecek, ortamdaki nemi azaltacak ve don koşullarının oluşmasını engelleyecektir. Bu süreçte bitki topraklarının kuru olması da bitkilerin dondan etkilenme olasılığını azaltan çok önemli bir faktördür.

Yaygın inanışın tersine kar koşullarında bitkileriniz için en tehlikeli dönem karın yağıp bitkilerinizi barındırdığınız mekanın üstünü örttüğü günler değil, karın erimeye başlayıp havadaki bulutların dağıldığı zamanlardır. Bu dönemde, üzerimizi bir yorgan gibi kaplayarak yeryüzündeki ısının yükselerek kaçmasını engelleyen bulutlar çekildiğinden havada soğuma ve don riski artacaktır. 

Ayrıca don olayının görüldüğü saatlerin özellikle sabaha karşı gün doğumundan öncesi olduğunu unutmamak gerekir.

Bu arada don oluşumunun süresi de bitkilerimizin göreceği zararda belirleyicidir. Pek çok sukkulent ve kaktüs türü kısa süreli donlara karşı direnç gösterirken don süresinin uzamasından olumsuz etkilenirler.

Özel, kapalı bir mekanda barındırdığımız bitkileri soğuk cam önlerinden geçici bir süreliğine daha ılık ortamlara almamız da onlar için kurtarıcı olacaktır.

Kaçınılması gerekn ise genellikle sardunyalara yaptığımız gibi sukkulent ve kaktüslerimizi naylonla sarıp sarmalamaktır. Bu önlem, naylon içinde oluşacak nem nedeniyle bitkilerimizin çürümesine/erimesine neden olacaktır.
Bunun yerine bitkilerinizin üzerine örteceğiniz gazete yaprakları onları özellikle kısa süreli donlardan korumada şaşırtacak kadar etkili bir önlemdir. Yaprakları birbirinden ayırarak bir kaç kat olarak bitkilerinizin üzerine yaydığınızda daha iyi soruç alıcı bir koruma sağlayabilirsiniz.

Ayrıca bakınız:

Sukkulent ve Kaktüslerin Soğuk Dayanımları

Aklınızda Bulunsun

Kaktüslerden Tohum Kapsülü Ayırmak -2-

Kaktüslerin bazı cinslerinde (Echinopsis, Cereis, Ferocactus vb) oluşan tohum kapsüllerinin bitkiden ayrılması için kuruması/olgunlaşması beklenirken Mammillaria, Melocactus gibi cinslerde ise olgunlaşma, bitkinin geliştirdiği üreme ve türünü devam ettirebilme stratejisi gereği, tohum kapsülünün kırmızı renk alması ile tamamlanır.

Diğer türlerden daha küçük ve yumuşak olan bu kapsüller bitkinin çiçek açmasının hemen ardından değil bir kaç ay sonra ortaya çıkarlar. Bu tür kapsüller örneğin Mammilaialarda bitki üzerinde uzun süre (3-5 ay) kalabilirken Melokaktüs kapsüllerinin bitki üzerindeki ömürleri görece daha kısadır. 

Bu tür tohum kapsüllerden tohum almak için kapsüllerin kuruması beklenmez. Aksi halde tohumlar kuruyan kapsülle birlikte çoğunlukla yitip gideceklerdir.

Bitkiden ayrılan kapsüller bir bıçakla kesildikten sonra içinden çıkan tohumlar kurutulup ekim zamanına kadar kuru ve karanlık bir ortamda saklanabilirler.
Son olarak, Lithops gibi bazı türlerin dışında, tohumların en geç, alındıkları zamanı takip eden bir yıl içinde ekilmelerinde fayda vardır. Aksi halde gerektiğinden fazla kuruyan tohumlar canlılıklarını yitireceklerinden, tohumların çimlenme oranı düşecektir.

Aklınızda Bulunsun

Kaktüslerden Tohum Kapsülü Ayırmak -1-

Kaktüslerin pek çok cinsinde (Echinopsis, Cereus, Ferocactus ve daha pek çok cinste) tohumlar, tozlaşma gerçekleşmişse, çiçek açmasının hemen ardından çiçeğin bitkiye bağlandığı yerde ortaya çıkan bir kapsülde oluşurlar. Kapsülün büyüklüğü bitkinin cinsine ve türüne göre farklılık gösterir. Bu türlerde oluşan kapsüldeki tohumların olgunluğa ulaşmaları için zamana gereksinimleri vardır. Kapsüller erken kopartıldıkları takdirde tohumların ya henüz oluşamadıkları ya da embriyonik gelişimlerini tamamlayamadıkları görülür. Embriyonik gelişimini tamamlamamış tohumlardan verim almak mümkün değildir. 

Çoğu ilkbahar ve yaz aylarında çiçek açan kaktüslerin tohumları genellikle sonbaharda olgunluğa ulaşırlar. Ayrıca kapsüllerin bitkiden ayrılmaları için en doğru zamanı onları gözlemleyerek de anlayabiliriz.

Olgunlaşan kapsüller kuruma eğilimi gösterir. Yanı sıra tok, sert ve dolgun bir görüntü alan kapsüller Ferocactus, Echinopsis  gibi bazı cinslerde yeşilken de olgunluğa ulaşmış olurlar.

Kuru olarak koparttığımız tohum kapsüllerini elimizle parçaladığımızda tohumlar etrafa yayılırken kabuğu kurumamış kapsülleri bir bıçak yardımıyla yarıp tohumları kapsülden ayırdıktan sonra gölge bir yerde kurumaya bırakmamız gerekir.

Kuruyan tohumları ışık almayacak ve kuru bir ortamda genel ekim zamanı olan ilkbahar aylarına kadar saklayabiliriz.

Bu konudaki diğer ipuçlarımız sonraki yazılara:)

Aklınızda Bulunsun

Bitki ekeceğiniz toprağın sterilizasyonu için...

Eğer sukkulent ve kaktüslerinizi ekeceğiniz toprak steril/bakteri ve zararlılardan arındırılmamış ise ya da bu konuda elinizdeki materyalle ilgili şüpheye sahipseniz bu materyali sterilize etmeniz gerekebilir.
Toprağınız/torfunuz steril üretim yapan profesyonel firmalardan alınmışsa genellikle bir sorunla karşılaşmazsanız. Bu firmalar kurdukları sistemlerle sterilizasyonu, materyallere yüksek ısıda buhar vererek sağlarlar.
Bizler bu tür olanaklara sahip olmadığımız için aynı sonucu veren farklı yöntemlerden yararlanabiliriz.
Bunların, koleksiyonerler için en pratik olanı "fırın yöntemi"dir. Sukkulent ve kaktüslerinizi ekeceğiniz karışımı 200 dereceye ayarlanmış bir fırında, bir toprak kap ya da bu iş için kullanabileceğiniz tepsi benzeri metal bir kap içinde ve mümkünse yağmur suyu ya da kireç oranı düşük içilecek suyla bir miktar ıslattıktan/nemlendirdikten sonra 1 saat fırınlarsanız bitkilerinizde hastalık oluşturacak bakteri ve zararlılardan kurtulursunuz.
Bu yöntemin tek dezavantajı bitkilerinizin özellikle kök gelişimini teşvik eden mikro organizmalarında kaybedilecek olmasıdır. Bu eksikliğin ekim sonrası yapılabilecek takviyelerle giderilmesi ise olanaklıdır.

Aklınızda Bulunsun

Çiçeklenen bitkilerinizden tohum elde etmek için...

Kaktüs ve sukkulentlerinizden tohum elde edip tohumdan yetiştirmek istiyorsanız, bitkilerinizin çiçeklenme dönemlerinde döllenmeye gereksinimleri olduğunu unutmayınız. Açık alanda yetiştirilen bitkiler için bu döllenme arı, sinek, rüzgar gibi (türden türe farklılıklar göstererek) doğal tozlama aracılarıyla sağlanır. Ancak sera, oda vb iç mekanlarda yetiştirdiğiniz bitkilerin çoğunlukla böyle bir şansı olmaz. Dolayısıyla bitkileriniz çiçek açsa da tohuma dönemez, dolayısıyla da tohum kesesi ya da kapsülü oluşturamazlar.
Bu yüzden onlara yardımcı olmanız gerekir. İçeriye arı ve sinek sokamıyorsanız bu işlem için küçük bir suluboya fırçası ya da kulak pamuğu işinizi görecektir. Bitkinizde açan çiçeğin içine sokup hafir döndürerek yapacağınız işlem çoğunlukla sonuç verir. Benzer şekilde bir fön makinesini soğuk rüzgar etkisi yaratmak için de kullanabilirsiniz. Ancak bu yöntem daha az sonuç vericidir.
Yapay tozlaştırma kendine kısır türlerde yeterli olmaz. Bunun için aynı türün aynı dönemde çiçek açmış bir başka bireyine daha gereksinim vardır.
Yine kullanacağınız suluboya fırçası ya da kulak pamuğunu her iki bitkideki çiçeklerin içinde arka arkaya gezdirirseniz döllenmenin sağlanma olasılığını yükseltirsiniz. (Kendine kısır türlerdeki dişi erkek ayrımları da döllenme de etkili olur)
Tohum elde etmede bir diğer önemli unsur da bazı türlerde bitkilerin farklı gen havuzlarından gelmesidir. Aynı gen havuzundan üremiş clonlardan sonuç alamadığınız takdirde, türler arası tozlamayı deneyebilirsiniz.
Son olarak, tohum kapsüllerinin/keselerinin ne zaman bitkiden ayrılacağı konusu önemlidir. Atlamayınız. (Bir başka yazıya:-)

Aklınızda Bulunsun

Sukkulent ve kaktüslerinizin su drenajı için...

Evinizde kırılmış seramik/porselen fincan, tabak, çanak, saksı parçaları da sukkulent ve kaktüslerinizi ekerken faydalanabileceğiniz materyallerdir. Kırık parçaları bir çekiç yardımıyla ufak parçalara ayırıp bu parçaları bitkilerinizi ekmeden önce toprak altı saksıların dibine sererseniz özellikle kaktüslerinizin gereksinim duyduğu su drenajı için gerekli koşulları sağlamış olursunuz.
Deniz kenarından toplayacağınız yaklaşık misket büyüklüğünde taşlar ya da kırık iri istiridye ve midye kabukları da aynı işi görecektir. Ancak çok çok çok iyi yıkayıp deniz tuzundan arındırmayı unutmayınız.
Ayrıca, artık evde işinize yaramayacağını düşündüğünüz şurası ya da burası kırılmış/çatlamış bu gereçler aynı zamanda son derece dekoratif birer sukkulent ya da kaktüs saksısı olabilirler.

Aklınızda Bulunsun

Bitkilerinizin demir gereksinimi için...

Evde içtiğiniz gazoz, meyve suyu, bira vb'nin kapaklarını atmayınız. Bu kapakları bir poşet içinde ıslatıp/nemlendirip bir süre beklettikten sonra paslanan kapakları kaktüs ve sukkulentlerinizin topraklarına bırakır ya da parmağınızla az bastırıp gömerseniz paslı kapaklar, süreç içinde, bitkilerinizin demir gereksinimlerinin karşılanmasında yardımcı olacaklardır. (Bekletmeden de aynı işlemi yaptığınızda metaller, kısa zamanda paslanacaklardır.) Bu demir kaynaklarını benzer biçimde diğer bitkileriniz için de kullanabilirsiniz. Söz konusu materyalleri saksılardaki toprakların altlarına karıştırmayıp üst yüzeylerde bulundurduğunuzda, demir ağır bir metal olduğu için sulama suyuyla birlikte bitkilerin köklerine doğru sirayet edecektir. 
Ayrıca, bu malzemeleri, bitkilerinizi ekerken drenajı sağlaması için saksı diplerinde de kullanabilirsiniz.